Greinar

Grein eftir Jón Hákon Magnússon, framkvæmdastjóra KOM Almannatengsla. Greinin birtist í Markaðinum 7. júní 2006.

Nú á tímum er enginn skortur á tækninýjungum, sem hver á fætur annari hafa á ör skömmum tíma haft veruleg áhrif á athafnalífið og daglegt líf fólks um allan heim. Slík bylting hefur staðið í tvo áratugi og fátt bendir til þess að hún sé að renna sitt skeið. Bylting á sviði samskiptatækni sem hefur breytt heimsmyndinni og mun áfram leiða af sér miklar breytingar á allri útgáfustarfsemi. Hún er einnig að gjörbylta fjölmiðlatækninni, útbreiðslu fréttamiðla og áhrifamætti þeirra.

Markaðs- og þjónustufyrirtæki sem ekki fylgjast með breytingum og aðferðafræðinni við dreifingu upplýsinga verða útundan og deyja. Blöð, tímarit og ljósvakamiðlar eiga í vök að verjast. Áskriftir og lestur prentmiðla er á bullandi undanhaldi. Áhorf á sjónvarp dregst saman og hlustun á útvarp hefur færst yfir í tækniundur eins og iPod.

Gildi auglýsinga í prent- og ljósvakamiðlum minnkar stöðugt og leiðir af sér mikinn samdrátt í auglýsingasölu. Auglýsendur eru þreyttir á að eyða miklu fjármagni í birtingar í miðlum sem ekki ná athygli fólks. Þetta sést vel í bókinni The Fall of Advertising & Rise of PR, sem hefur farið eins og eldur í sinu um heiminn undanfarin ár. Margt bendir til að hefðbundnar auglýsingar séu að víkja fyrir nýjustu samskiptækninni eins og blogginu og umræðusíðum, með sama hætti og málverkið laut í lægra haldi fyrir ljósmyndinni.

Alþjóðleg auglýsingafyrirtæki eru ráðþrota en eyða miklu afli í að finna nýjar auglýsingaleiðir. Almannatengslafyrirtæki blómstra í heiminum enda hefur þeim tekist þolanlega að nýta sér nýjustu tæknitólin í upplýsingamiðlun þó svo að þau hafi orðið að hafa sig öll við til að halda í við breytingarnar.

Fyrsta byltingin í upplýsingatækni varð á miðri 15. öld þegar þýski gullsmiðurinn Gutenberg fann upp laus stafamót sem varð upphaf þees að bókaprentun sprakk út og almenningur gat eignast prentaðar biblíur og bækur. Menntunarstig almennings hækkaði og sjóndeildarhringurinn víkkaði. Dagblöð urðu til. Löngu seinna kom útvarp og sjónvarp. Þessir þrír miðlar réðu upplýsingastreyminu og mótuðu skoðanir fjöldans. Þá kom tölvan og þar næst netið. Allt gerðist þetta á methraða. Ný bylting hófst.

Rétt eftir aldamótin voru hjón í Bandaríkjunum sem misst höfðu vinnu sína þegar „dot-com“ blaðran sprakk. Þau lögðu grunninn að eigin „tölvu-fréttatmiðli“ þar sem þau rifjuðu upp gamlar minningar fyrir vini og vandamenn. Þau fundu upp það sem nú nefnist „daily log“ eða „weblog“ eða tölvudagbók. Orðið var stytt í blogg og upphófst bylting sem átti eftir að breyta upplýsingastreymi heimsins rétt eins og prentlausn Gutenbergs.

Bloggið hefur gjörbreytt allri útgáfustarfssemi og því hvernig fólk sækir upplýsingar eða kemur hugmyndum á framfæri. Áskrift að dagblöðum hefur hrunið. Áhorf á sjónvarp dregst stöðugt saman. Útvarp er helst notað í bílnum. Auglýsendur vita ekki lengur hvar fólkið er sem þeir þurfa að ná til. Hérlendis nægði fyrirtæki einu sinni að auglýsa í Mogganum, hádegisútvarpinu og fyrir kvöldfréttir Sjónvarps til að ná 90% þjóaðrinnar.

Fólk yngra en 35 ára gerist ekki áskrifendur að dagblöðum. Það sækir upplýsingar sínar á netið og bloggsíður. Það les bloggsíður og tekur virkan þátt í umræðum. Kannanir sýna að það til eru hátt í 30 milljónir bloggsíða í heiminum.

Fólk kvartar undan daufum pólitíkskum umræðum í fjölmiðlum. Það er ekki nema von. Umræðan fer fram með bloggi og á spjallsíðum. Kannanir sýna að tæp 60% unglinga setur les- og myndefni á netið. Margir búa til sín eign „fréttablöð“ með fréttum, umræðum, myndum og gröfum máli sínu til stuðnings. Þar er líf í tuskunum.

Auglýsingafyrirtæki í Evrópu og Bandaríkjunum eyða nú miklum tíma í að finna leiðir til að geta birt auglýsingar á bloggsíðum, en það er enn grýtt leið.

Það er ekki bara bloggið sem er að breyta fjölmiðlalandslaginu. Nú er komið ný aðferð sem heitir Podcasting; orð samsett úr iPod og broadcasting. Á íslensku mætti kalla það Podvarp. Alls konar aðilar senda tónlist, útvarpsefni, fréttir, viðtöl, umræður sem hljóð- eða myndskrá á tölvuþjóna, sem notendur nálgast á netinu og hlaða inná iPodinn sinn til hlusta á þegar þeir hafa tíma. Stjórnmálamenn og flokkar eru farnir að nota þenna nýja miðil til að senda út „pólitísk“ áróðursviðtöl með góðum árangri. Ekki er langt um liðið frá því að byrjað var að senda heimatilbúið sjónvarpsefni eins og viðtöl sem hægt er að horfa á í iPod þessa sömu leið. Auglýsendur eru að reyna finna leiðir til auglýsa í Podvarpinu en það er þrautinn þyngri.

Að lokum verð ég að nefna enn eina nýjungina sem veldur fjölmiðlum miklum áhyggjum. Það er „wiki-miðlunin” sem fer eins og eldur í sinu um allan heim. Wiki-miðlun er byltingarkennd fjölmiðlun sem er að breyta dreifingum upplýsinga og opna nýjan fróðleiksheim fyrir alla þá sem hafa aðgang að netinu. Þar er að finna ómetanlegt magn fróðleiks á um 200 tungumálum. Frægust er hin svonefnda Wikipedia eða Wiki-alfræðiorðabókin, sem inni heldur 12 sinnum meira efni á ensku en hin fræga Encyclopedia Britannica og er ókeypis. Hvað þýðir þessi þróun fyrir fjölmiðla og auglýsendur? Allt eykur þetta rekstravanda gömlu miðlann.

Samskiptatæknin reynist okkur sem störfum við almannatengsl og fjölmiðlun erfið enda þurfum við að eyða mikilli orku í það eitt að fylgjast með henni. Ég öfunda ekki auglýsendur og stjórnendur gömlu hefðbundnu miðlanna sem eiga í vök að verjast tækninnar vegna.