Greinar

Það er merkilegt hversu lyfjaiðnaðurinn býr við slæma ímynd meðal almennings. Þrátt fyrir að lyf bjargi þúsundum mannslífa á dag og auðveldi líf miljóna, búa lyfjafyrirtæki við það að vera almennt álitin vondir risar sem hugsi um það eitt að hámarka gróða sinn með öllum tiltækum ráðum. Þetta á sérstaklega við um stóru, alþjóðlegu lyfjafyrirtækin sem þróa, framleiða og selja flest þau lyf sem notuð eru í dag. Þetta er sérstök staða, því líklega hefur enginn iðnaður haft jafn jákvæð áhrif á líf fólks síðustu áratugi og einmitt lyfjaiðnaðurinn.

Eins mótsagnakennt og það kann að hljóma hafa lyfin sjálf býsna góða ímynd meðal almennings, en lyfjafyrirtækin njóta hennar ekki nema að takmörkuðu leyti. Slíkt misræmi á milli ímyndar framleiðenda og framleiðsluvöru er ekki algengt. Það þætti til dæmis undarlegt ef Coca Cola Corp. ætti við ímyndarvanda að etja en fólk hefði ekkert nema jákvæða hluti að segja um helstu framleiðsluvöru fyrirtækisins.

Á Íslandi snýst umræða um lyf að stærstum hluta um hátt lyfjaverð. Það er athyglisvert hversu góðan hljómgrunn þessi umræða fær þegar litið er til þess að heildsöluverð svokallaðra frumlyfja hér á landi er að meðaltali hið sama og á Norðurlöndunum (frumlyf eru ný lyf sem njóta einkaleyfa í tiltekinn árafjölda. Þegar einkaleyfi rennur út má framleiða og selja eftirlíkingar af frumlyfinu sem kallast samheitalyf.) Skýringa á háu lyfjaverði á Íslandi er því að leita annarsstaðar en hjá lyfjafyrirtækjum sem einbeita sér að sölu frumlyfja.

Önnur umfjöllun um lyfjamál hér á landi og víðast annars staðar í hinum vestræna heimi, er gjarnan um aukaverkanir lyfja, gagnrýni á einkaleyfi, efasemdir um samskipti lyfjafyrirtækja við heilbrigðisstarfsfólk, um kostnað við markaðssetningu nýrra lyfja og notkun tilraunadýra í lyfjarannsóknum, svo nokkur dæmi séu tekin. Mun sjaldnar eru fluttar fréttir um áfangasigra í lyfjaþróun, árangur nýrra lyfjameðferða við alvarlegum sjúkdómum eða gríðarlegan kostnað við lyfjaþróun. Það hefur til dæmis ekki verið mikil fjölmiðlaumfjöllun um það hvernig ný lyf eru smátt og smátt að breyta krabbameinum úr dauðadómi í meðhöndlanlega sjúkdóma, eða um þróun nýrra bóluefna sem vonast er til að geti valdið byltingu í heilbrigðismálum þróunarlandanna.

Þessi skekkja í umræðunni er sérstaklega áberandi hér á landi þar sem fréttir af lyfjaþróun og nýjum lyfjum eru mjög sjaldgæfar. Hluta skýringarinnar er að leita í ströngum vinnureglum Lyfjastofnunar sem virðist hafa tilhneigingu til að líta á alla umfjöllun um lyf og lyfjaþróun sem auglýsingar. Það er stofnuninni hins vegar jafn nauðsynlegt og lyfjafyrirtækjunum að bæta ímynd lyfjaiðnarins almennt og nær væri að hún ynni með lyfjaiðnaðinum að kynningarmálum. Það þarf að kynna fyrir almenningi þá miklu vinnu sem fyrirtæki í lyfjaiðnaði leggja í rannsóknir og þróun á nýjum lyfjum. Opna þarf umræðu um prófanir á nýjum lyfjum; bæði í dýrum og mönnum og eyða mýtunni um að til séu lyf án mögulegra aukaverkana. Síðast en ekki síst þurfa fyrirtæki í lyfjaiðnaði að mega koma því á framfæri hversu miklum árangri þau hafa náð í baráttunni við algenga og alvarlega sjúkdóma á síðustu áratugum og hvers er að vænta á næstu árum. Þetta þurfa þau að gera óháð markaðssetningu á einstökum lyfjum og án þess að eiga á hættu áminningu eða verri samskipti við opinbera eftirlitsaðila.

Eiríkur Sigurðsson
ráðgjafi hjá KOM almannatengslum

Greinin birtist í áramótablaði Viðskiptablaðsins.