Greinar

Fyrir skömmu tilnefndu bandarísk stjórnvöld nýjan sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi, en hér hefur verið sendiherralaust í fleiri mánuði. Vonandi  leiðir  þetta til bættra samskipta ríkjanna sem hefðu mátt vera öflugri undanfarin ár. Sambúð Íslands og Bandaríkjanna hefur opinberlega verið fremur köld og stirð allt frá því að bandarískur her yfirgaf  Ísland í kjölfar einhliða ákvörðunar ríkisstjórnarinnar í Washington. 

Ekki bætti Fálkaorðuhneyksli forsetans sambúðina þegar hann neitaði að afhenda Carol von Voorst, fráfarandi sendiherra, orðuna skömmu áður en hún kvaddi Ísland snemma árs 2009 þrátt fyrir að forsetaembættið hefði þá þegar verið búið að tilkynna um orðuveitinguna með formlegum hætti. Þessi kárína hafði neikvæð áhrif í Washington, hvað sem hver segir.

Frá þeim tíma hefur opinberlega ríkt ærandi þögn í samskiptum tveggja gamalla bandalagsþjóða. Diplómatísk samskipti eru traust þrátt fyrir kulið. Athyglisvert er að vinstri stjórnin hefur ekki sýnt neinn sérstakan áhuga á að auka pólitísk samskipti við Bandaríkin.  Ég man ekki eftir að hafa heyrt utanríkisráðherra Íslands minnast opinberlega á pólitísk samskipti þjóðanna, sem eru þó nánir bandamenn í Atlantshafsbandalaginu. Utanríkisráðherra hefði þurft fara til Washington eftir að ný stjórn Obama forseta tók við völdum. Þótt ekki væri til annars en að styrkja stjórnmálatengsl ríkjanna og ræða við Hillary Clinton, utanríkisráðherra, um hagsmunamál N-Atlantshafsþjóða og vaxandi umsvif ýmissa ríkja á norðurskautssvæðinu. Ræða aukna skipaumferð um norðurslóðir og vaxandi áhuga grannríkja á náttúruauðæfum heimskautsins.  Ég tala nú ekki um að minna þarlend stjórnvöld  á að Ísland sé enn ofansjávar þrátt fyrir öldurót kreppu og bankahruns.

Það liggur fyrir að Hillary Clinton hefur jákvæða afstöðu til Íslands og ég hef upplýsingar um að hún hefði áhuga á að sækja landið heim á ferðum sínum um heiminn. Af einhverjum ástæðum sýna Bandaríkin núverandi ríkisstjórn takmarkaðan áhuga, en það kann að breytast til batnaðar með nýjum og öflugum sendiherra.

Ríkisstjórn Íslands lætur eins og ekkert skipti máli í utanríkismálum annað en aðild að ESB. Ein skýringin kann að vera sú að allt of margir ráðherrar eru gamlir hernámsandstæðingar. Samtök þeirra hafa ætíð haft horn í síðu Bandaríkjamanna og hafa viljað minnka stjórnmálatengsl þessara tveggja Atlantshafsþjóða.

Bandaríkjamenn eru elstu bandamenn íslenska lýðveldisins og voru fyrstir þjóða til að viðurkenna sjálfstæði Íslands árið 1944.  Bandarískt varnarlið kom til Íslands í júlí 1941 til að leysa breska herinn af hólmi í upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar. Frá þeim tíma hafa verið traust tengsl milli þjóðanna á sviði viðskipta, verslunar, menningar og menntamála. Tengslin þarf að treysta á ný með afgerandi hætti. Þúsundir Íslendinga hafa lagt stund á langaskólanám í Bandaríkjunum frá þessum tíma og lang flestir hafa skilað sér aftur til mikilvægra starfa í þjóðlífinu.

Það er aðkallandi fyrir Ísland, sem stendur á krossgötum eftir efnahagshrun, að styrkja á ný samskipti við helstu bandamenn sína beggja vegna Atlantsála. Ef við höfum nokkru sinni þurft á traustum vestrænum vinum að halda þá er það núna. Flestar traustustu vinaþjóðir Íslands eru Norður-Atlantshafsþjóðir, þ.m.t. Bandaríkin og Kanada.  Það er dapurt til þess að vita a núverandi vinstristjórn lyftir tæpast litla putta til að styrkja opinberlega stjórnmálaleg samskipti við þessi vinaríki. Bandaríkjamenn fylgjast engu að síður náið með þjóðmálum hér og líta á Íslendinga sem bandamenn sína.

Þessi grein Jóns Hákonar Magnússonar birtist í Morgunblaðinu mánudaginn 7. júní 2010.