Greinar

 Nýverið fór utanríkisráðherra í heimsókn til Palestínu til að lýsa yfir stuðningi Íslands við sjálfstæðisbaráttu Palestínumanna eftir áratuga herkví Ísraela. Þetta var afar athyglsiverð ferð ráðherra til Miðausturlanda, sem virtist ekki hafa annan tilgang en að heimsækja hið umdeilda stríðshrjáða landssvæði. Það vekur hins vegar athygli að í ferðinni gerði ráðherrann enga tilraun til að heimsækja stjórnvöld í Ísreal. Það hefði hann átt að gera, þótt ekki hefði verið til annars en að hvetja þau til að ganga endanlega frá friðarsamningum við Palestínumenn. Ísland hefur haft stjórnmálasamband við Ísrael síðan 1950 og þess vegna var bæði eðlilegt og nauðsynlegt að ráðherra gerði Ísreaelum skýra grein fyrir afstöðu Íslands til deilumála Ísraels og Palestínu og hvetja til friðsamlegrar lausnar deilunnar sem fyrst.

Í tilefni þessarar sérstöku ferðar má rifja upp að Ísland tryggði Ísrael sæti hjá Sameinuðu þjóðunum árið 1949.  Frá þeim tíma hafa verið sterk vináttubönd milli þessara tveggja þjóða. Í ævisögu Abba Ebans, þáverandi utnaríkisráðherra Ísraels, Personal Witness: Israel Through My Eyes, er sagt frá þessum sögulega atburði. Abba Eban var mjög virtur á alþjóðavettvangi og naut virðingar jafnt adstæðinga sem samherja. Ég man ekki betur en að hann hafi heimsótt Ísland í eina tíð, rétt eins og stjórnmálaforingjarnir Ben Gurion og Golda Meir, sem komu gagngert til að þakka Íslendingum fyrir stuðninginn. Í bókini segir Eban frá því að margt benti til þess að umsókn Ísraels yrði felld á alsherjarþinginu. Hann gekk snemma morguns daginn sem atkvæðagreiðslan fór fram á fund Thor Thors, sendiherra Íslands hjá SÞ. Thor var talsmaður nefndar Sþ um stofnun Palestínu og Ísraels, sem bæði voru að berjast fyrir sjálfstæði sínu. Eban segir að það hafi verið undarlegt að ganga á fund sendiherra minnsta ríkis heims til að biðja um skilning á brothættri stöðu Ísraels. Hann sagði það hafa verið skrýtna tilfinningu að minnsta ríki heims réði úrslitum um hvort Gyðingar eignuðust sitt eigið sjálfstæða ríki eða ekki. Eban sagði að Thor hafi marg endurtekið: „Hvernig má það vera að okkar litla eyja geti haft svo afdrifarík áhrif á sögu þessa merka fólks."

Atkvæðagreiðslan fór fram 29. nóvember 1948. Þingforseti var Brasilíumaðurinn Oswaldo Aranha en framkvæmdastjóri Sþ var Norðmaðurinn Tryggvi Lee.  Thor flutti magnþrungna og sögufræga ræðu, en hann var á þessum tíma mjög virtur maður á vettvangi Sþ. Thor sagði m.a. í ræðunni, að sögn Ebans, að það væri engin ástæða fyrir Sþ að hörfa frá ábyrgð sinni. Meirihluti þingsins hefði þegar samþykkt að stofnuð yrðu tvö ríki, annað Palestína og hitt Ísrael. Thor sagði að alherjaþingið yrði að taka afdráttarlausa afstöðu til málsins. Atkvæðagreiðslan sem á eftir fylgdi fór þannig að 33 ríki sögðu „já",13 „nei" og 10 sátu hjá. Ísland hafði tryggt aðild Ísraels að Sþ. og vorum stolt af framlagi okkar til friðarmála í Miðausturlöndum, sem því miður dugði skammt.

Ég átti þess kost að kynnast Thor heitnum Thors þegar ég var um tíma í starfsþjálfun á fréttastofu Christian Science Monitor í Washington. Við sátum saman nokkur kvöld og ræddum um utanríkismál Íslands og starf hans sem sendiherra hjá Sþ og í Washington.

Ég var þá búinn að heyra oft minnst á ræðu Thors vestra en hún þótti á sínum tíma vera magnþrungin og stórmerkileg. Okkar maður var annálaður ræðuskörungur og hæfileikaríkur diplótmat. Ég spurði hann um þennan sögulega fund og vild hann ekki gera mikið úr sínu hlutverki, en viðurkenndi samt þátt sinn í málinu og sagði mér frá þessari sögulegu stund.

Það er holt fyrir Íslendinga að rifja þessa sögu upp. Auðvitað eigum við að styðja sjálfstæðisbaráttu Palestínu rétt eins og við studdum Ísrael. Af þeim sökum hefði utanríkisráðherra átt að ræða við báða deiluaðila, hvetja þá til að leggja niður vopn og semja varanlegan frið til framtíðar. Því miður fór það góða tækifæri forgörðum.

Þessi grein eftir Jón Hákon Magnússon birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 23. júlí 2011.